Ebegümeci nedir?

Yapraklarından yemek yapılan yıllık otsu bir bitkidir. Ayrı taç yapraklı ikiçeneklilerin ebegümecigiller familyasındandır. Kazık kökü, kısa gövdesi, damarlı yapraklan vardır. Morumtrak çiçekler açar. Özel olarak yetiştirilmez. Sindirimi kolay, C vitamini bakımından zengin bir bitkidir. Çiçekleri de ayrıca ilaç yapmaya yarar. Vatanı Ön Asya ve Avrupa’dır. Bitkinin gövdeleri yatık veya diktir. Yapraklar uzun saplı, yuvarlak ve tüylüdür. Çiçekler pembe veya leylak renkli olup, yaprakların koltuğunda iki veya daha fazla sayıdadır.

İki ya da çok yıllık otsu bitkilerdir. Ülkemizde 8 ebegümeci türü yetişmektedir. Bunlardan en önemlisi büyük ebegümeci (M. sylvestris) türüdür. 20-30 cm. arasında boylanabilen bu türün yaprakları yuvarlağımsı biçimli, kenarları dişli, uzun saplı, tüylü, almaşık dizili, 3-7 parçalı ve palmiye gibi damarlıdır. Yaz boyu ve sonbahar başlarında açan pembe renkli, eflatuni çizgili çiçekleri, yaprakların koltuklarından çıkar. Meyveleri 10 parçaya bölünen, olgunlaştığında açılmayan kuru tohumlar halindedir. Bitki döktüğü tohumlarıyla çoğalır.

İkiçenekliler sınıfının Ebegümecigiller takımından bir familyadır. Tropik ülkelerde yaygın olan bu bitkiler kuzeye doğru gittikçe seyrekleşir. Türkiye’de ılıman yerlerde yetişir. Otsu bitkiler, çalılar ve ağaçlan kapsayan bir familyadır. Yapraklar genellikle 5 damarlı, parçalı, tam ya da toplu, başçıklı, almaşık dizilişlidir. Çiçekler, erkek dişi aynı bitkide düzgün dizilişli genellikle yaprak koltuğunda tek ya da çok sayıdadır. 5 çanakyaprağı bazen de dış çanakyaprağı vardır. 5 taçyapraklı erkek organ sayısı fazladır; sapları dişi organın boyuncuğunu saran uzun tüp biçiminde birleşik olan yumurtalık, iki ya da daha çok meyve yaprağından oluşur; boyuncuk dallıdır. Ebegümeci, hatmi, pamuk, bamya, hintkeneviri, en iyi bilinen türleridir. 80 kadar cins ve 1.500 kadar türü vardır. Türkiye’de 9 cins ve 40’ı aşkın türü bulunur.

ebegümeci

Özellikleri

Ebegümeci soğutucu, koruyucu, yumuşatıcı ve rutubet verici özelliklere sahibidir. Sindirimi normaldir. Göğüs sertliğine, nefes darlığına, akciğer ve idrar yolları hastalıklarına karşı faydalıdır. Karnı ve bağırsakları yumuşatır, idrarı ve sütü çoğaltır, tohumu ise daha etkilidir. Ebegümeci yaprağı çiğ olarak havanda dövülür ve bir miktar tuz ile macun yapıldıktan sonra merhem gibi sürülürse, gözdeki tahriş ve iltihapları temizler ve et bitirir. Yine merhem gibi sürüldüğünde, arı ve eşekarısı gibi sürüldüğünde, arı ve eşekarısı gibi haşarat sokmasına karşı faydalıdır. Özellikle zeytinyağı karıştırılarak kullanılacak olursa daha da faydalı olur. Zehirlenmelere karşı ebegümeci tohumu toz haline getirilerek içilir ve hasta devamlı kusturulur. Örümcek sokmasına karşı da faydalıdır.

Eğer zeytinyağı ile pişirilir ve merhem gibi cilde sürülürse, böbrek ve mesane taşlarına karşı gayet iyi gelir. Sıcak özellikli şişlikler üzerine sürülür veya lapası konulursa, ağrı ve sızıyı teskin eder. Yenilerek kullanıldığında, boğaz sertliğinden dolayı meydana gelen kuru ve hararetli öksürüğe, nefes borusu ve yaraların iltihabına karşı faydalıdır. Safrayı inceltir, vücuttaki olgunlaşmamış maddeleri olgunlaştırır. Mide ve bağırsak tahrişleri ve iltihaplarına karşı da faydalıdır. Karaciğer tıkanıklıklarına karşı da iyi gelir.

Ebegümeci tohumunun tozu, bir şırınga ile ilaçların içine katılacak olursa, o ilacın yan etkisini giderir. Ebegümeci ciltteki kırmızılığa ve egzamaya karşı da faydalıdır. Yaprağının lapası ciltteki yara ve çıbanlar teskin eder. Yaprağı zeytinle beraber macun yapıldığında ateş yanığına gayet iyi gelir. Lapası yanık üzerine konulduğunda yine aynı görevi yapar. Eğer yaprağı ağızda bir sakız gibi çiğnenir veya gargara yapılacak olursa ağızdaki sivilceleri ve ağız yaralarını iyileştirir, diş etlerine fayda verir. Lapası anüs kaşıntılarına karşı gayet iyi gelmektedir.

Ebegümeci tohumu ve çiçeğinin kaynatılmış suyu içilir veya cilde merhem gibi sürülürse, böbrek ve idrar yolları iltihabına karşı gayet iyi gelir. Tohumunun öğütülmüş tozu, deri döküntüsüne ve bağırsak iltihabına, dallarının kaynatılmış suyu veya şurubu içilecek olursa, bağırsak ve mesane ağrılarına iyi gelmektedir. Tohumunun kaynatılmış suyunun içine oturulacak veya rahim kanalından ilaç gibi kullanılacak olursa rahimdeki sert şişliklere karşı gayet faydalıdır. Ebegümeci tansiyon yüksekliğine gayet iyi gelmektedir. Ebegümeci kaynatılır, içine bal ve tereyağı ilave edilir, böbrek ağrısı yakaladığı zaman çok miktarda içilirse; böbrek taşlarını yerinden oynatır ve idrarı çoğaltır, idrarın zor yapılmasına karşı da faydalıdır, ayrıca kulunç ağrısana da gayet iyi gelmektedir.

Kullanıldığı yerler

Bitkinin kullanılan kısmı yaprak ve çiçekleridir. Çiçekler tamamen açmadan, yapraklar çiçek zamanında toplanıp gölgede kurutulur. Yaprakların ihtiva ettiği müsilaj miktarı % 15-20 kadardır. Yumuşatıcı ve tahriş azaltıcı tesirlerinden dolayı çay halinde, öksürük, bronşit ve ses kısıklığında kullanılır. Boğaz ağrılarında, diş ve ağız apselerinde gargara halinde verilir. Bunlardan başka deri hastalıklarında ve çıbanlarda lapa halinde tatbik edilir. Yaprakları bazı yörelerde yemek yapıp yenilir.

Sözlükte "ebegümeci" ne demek?

1. Ebegümecigillerden, çiçekleri ilaç, yaprakları, sebze olarak kullanılan, kendiliğinden yetişen bir ot (malva silvestris).

Ebegümeci kelimesinin ingilizcesi

n. hibiscus, mallow, common mallow